Zoetstof Alert! Lees altijd het etiket!

In het PKU magazine heeft onderstaand artikel gestaan met een kleine fout erin. De zoetsof Acesulfaam-K is wel toegestaan. 
Hieronder het volledige artikel in de juiste versie:

Bewust met de dagelijkse voeding en productkeuze omgaan is belangrijk om een goede keuze te maken. Minder suiker eten is daar een onderdeel van. Hoe doe je dit als je PKU hebt? Light producten zoals frisdrank en limonadesiroop worden met zoetstoffen gezoet. Bekend is dat bepaalde zoetstoffen niet geschikt zijn. De laatste tijd wordt ook het gewone suiker in niet light producten (denk aan Sprite, Fanta) deels vervangen door zoetstof. Oppassen dus bij het maken van de juiste keuze! Welke producten kunnen veilig gebruikt worden in het eiwit(fenylalanine)beperkte dieet? Waar moet je nu op letten?

Wat is zoetstof?

Zoetstof vervangt suiker, of een deel daarvan, in light producten of producten met minder suiker, bijvoorbeeld light-frisdrank, light-jam en producten met minder suiker. Kauwvitamines en kauwgom zijn vaak ook gezoet met zoetstof.

Er bestaan veel verschillende goedgekeurde zoetstoffen. Sommige komen in de natuur voor, bijvoorbeeld in bessen of citrusvruchten (natuurlijke zoetstoffen). Er zijn ook zoetstoffen die niet in de natuur voorkomen en gemaakt worden in een fabriek (kunstmatige zoetstoffen). Zoetstoffen zorgen ervoor dat producten even zoet smaken als producten met gewone suiker, maar bevatten vaak minder calorieen. Zoetstoffen zijn ook los verkrijgbaar als zoetjes, poeder of vloeistof.

Alle zoetstoffen die in producten gebruikt worden, hebben een E-nummer. Dat betekent dat de stoffen door de Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) gecontroleerd zijn en dat het gebruik voor de consument veilig is. Pas als zeker is dat de stof niet schadelijk is voor de gezondheid en je er niet te veel van binnen kunt krijgen, krijgt een stof een E-nummer.

Soorten zoetstoffen:
De zoetstoffen zijn onder te verdelen in:

1) laagcalorische ook wel intensieve zoetstoffen
Laagcalorische zoetstoffen worden ook wel intensieve zoetstoffen genoemd. Om de ‘light’ en de ‘no sugar’ varianten van dranken en voedingsmiddelen een zoete smaak te geven worden ter vervanging van suiker vaak ‘laagcalorische zoetstoffen’ gebruikt. ‘Laagcalorische zoetstoffen’ hebben een hele sterke zoetkracht, gemiddeld ca. 200x zoeter dan suiker. Daardoor hoeft er maar heel weinig van te worden gebruikt en leveren ze zeer weinig calorieën (= energie). Aspartaam (E951) is een kunstmatige zoetstof uit deze groep en bevat geen calorieën. Producten met de zoetstoffen aspartaam of aspartaam-acesulfaamzout (E 951 en E 962) zijn NIET geschikt voor mensen met PKU. Aspartaam bevat namelijk het aminozuur fenylalanine.

2) polyolen ook wel extensieve zoetstoffen
|Polyolen zijn extensieve ook wel niet-intensieve zoetstoffen genoemd. Ze zijn half zo zoet tot even zoet als suiker. De smaak lijkt erg op die van suiker en ze hebben geen bijsmaak, zoals de meeste intensieve zoetstoffen. De opname van polyolen in de dunne darm is laag. De polyolen leveren wel calorieën, ongeveer de helft van suiker. Bij gebruik van grote hoeveelheden polyolen in de dikke darm worden ze omgezet door bacteriën, waarbij verschillende gassen ontstaan. Ook trekken ze water aan. Bij een hoge inname kunnen polyolen daarom winderigheid en diarree veroorzaken. De één is hier gevoeliger voor dan de ander. Op levensmiddelen die meer dan 10% toegevoegde polyolen bevatten staat op het etiket dan ook de waarschuwing: ”overmatig gebruik kan een laxerend effect hebben”.

In de tabel staan vaak voorkomende zoetstoffen (rood niet geschikt, groen toegestaan)

Intensieve zoetstoffen

(bevat geen kcal)

Extensieve zoet stoffen (bevat wel kcal)

 

Acesulfaam-K (E950)

Erythritol* (E968)

Advantaam (E969)

Isomalt (E953)

Aspartaam (E951)

Lactitol (E966)

Aspartaam-Acesulfaam zout (E 962)

Maltitol (E965)

Cyclamaat (E952)

Mannitol (E421)

Neohesperidine (E960)

Polyglycitolstroop (E964)

Neotaam (E961)

Sorbitol (E420)

Sacharine (E954)

Xylitol (E967)

Stevioglycosiden (E960)

 

Sucralose (E955)

 

Thaumatine (E957)

 

*Bevat geen kcal (uitzondering)

Etiketten lezen!

Op het etiket van een product staat onder het kopje ingrediënten uit welke voedingsstoffen het product bestaat. Als eerste staat de voedingsstof wat het grootste aandeel van het product levert. Daarna volgen de overige ingrediënten waaronder suiker, zoetstoffen, vaak in % aangegeven. Bij zoetstoffen staat het soort zoetstof vermeld. Producten die de zoetstoffen aspartaam of aspartaam-acesulfaamzout (E 951 en E962) bevatten zijn niet geschikt voor mensen met PKU. Er moet op het etiket een extra waarschuwing staan als “bevat aspartaam (een bron van fenylalanine)”of “bevat een bron van fenylalanine”. Dit is bij de wet geregeld.

Zie het voorbeeld van een etiket aan de rechterkant van deze pagina (Cool Bear, limonadesiroop).

De groen aangegeven zoetstof op het etiket is Stevia, veilig te gebruiken in het fenylalaninebeperkte dieet. Cool Bear heeft diverse smaken limonadesiroop en ook verkrijgbaar in kleine meeneemverpakking de “drops”. Niet alle merken suikervrije siroop zijn geschikt binnen het dieet, dus lees altijd het etiket! Het gebeurt vaak dat een fabrikant ineens de receptuur van een product aanpast. Controleer dus regelmatig het etiket, ook al is het een product wat u al jaren gebruikt.

pku zoetstof 2.png

Informatie over de samenstelling van een product is ook te vinden op internet. Veel fabrikanten hebben een eigen website waar per product meer informatie over onder andere de samenstelling te vinden is. Zoals het voorbeeld van Raak Zero Sugar: de rood gemarkeerde zoetstof geeft aan dat deze niet geschikt is binnen het dieet.

De meest gebruikte zoetstoffen voor frisdranken en siropen zonder suiker bevatten helaas fenylalanine. Denk hierbij aan Fanta, Sprite, Coca Cola, Pepsi en light/zero varianten van de grote merken. Het gehalte aan Phe in een glas light frisdrank kan variëren van 5- 60 mg (ongeveer 0,1 tot maximaal 1 gram eiwit).

Stevia als zoetstof is vrij nieuw en toegestaan voor de fabrikanten waardoor er vaak ook voor deze zoetstof gekozen wordt. Bijvoorbeeld Coca Cola Life (met groen etiket) bevat naast suiker ook Stevia als zoetstof, dit is geschikt binnen het dieet. Spa Fruit, frisdrank op basis van sprankelend water met fruit, is gezoet met Stevia. Waters met smaakjes bevatten vaak geen toegevoegde zoetstoffen waardoor deze dranken geschikt zijn als alternatief.

Vanuit de wereld van sportvoeding zijn smaakdruppels, die geen tot weinig kcal bevatten, verkrijgbaar (bv Flinndal NN sport flavour drops, gezoet met Stevia). Deze kunnen toegevoegd worden aan water (als limonadesiroop), dieetmelk of aminozuurmengsels.

Fabrikanten van koek, snoep en zoet broodbeleg vervangen steeds vaker een deel van het suiker door zoetstof. Voorbeelden zijn ontbijtkoek Zero Pijnenburg waarbij als zoetstof xylitol is gebruikt, en Ceréal kokoskoekjes (maltitol). Deze zoetstoffen zijn toegestaan. Suikervrij drop/winegums van bijv. Klene zijn gezoet met Stevia en Maltitolsiroop. Let op: koek en/of snoep gezoet met zoetstof bevatten wel eiwit, blijf dit dus meetellen in het dieet.

De keuze aan producten en het aanbod is enorm in de supermarkten en op internet. Blijf altijd op uw hoede en check de etiketten voordat u de voedingsmiddelen als bewuste keuze in het dieet gaat toepassen. Neem bij twijfel contact op met uw behandelend diëtist.

Marloes Breederveld, diëtist metabole ziekten ErasmusMC
Sylvia Walet, kinderdiëtist metabole ziekten Erasmus MC Sophia

Bronnen en meer achtergrond informatie:
zoetstoffen.nl 
voedingscentrum.nl